Ιστορία του Β' Παγκοσμίου πολέμου
M36 αμερικανικό αντιαρματικό στη Λουξεμβούργο (Ιανουάριος 1945) [πηγή:www.history.army.mil]

Το ημερολογιο του πολεμου

Σεπ 1939
1939194019411942194319441945
ΔΤΤΠΠΣΚ
28293031123
45678910
11121314151617
18192021222324
2526272829301
2345678

Τελευταια Αρθρογραφια

Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Ο Χάρτης του Πολέμου

Εισοδος Μελων

Εγγραφή

Ελληνική αντίσταση

Greek Resistance

Άντρες της ελληνικής αντίστασης (πηγή: Κώστας Μπαλάφας - Μουσείο Μπενάκη)

Οι κύριες αιτίες της δημιουργίας των κινημάτων αντίστασης στην Ελλάδα ήταν η εισβολή και κατοχή της Ελλάδας από τη ναζιστική Γερμανία και τους συμμάχους της τη περίοδο 1941-1944, παράλληλα με την πολιτική κατάσταση της χώρας την εποχή αυτή. Οι Γερμανοί κατά την κατοχή, είχαν δημιουργήσει μια ελληνική κυβέρνηση της επιρροής τους, με επικεφαλή τον στρατηγό Γεώργιο Τσολάκογλου. Κάποιοι υψηλόβαθμοι αξιωματικοί της προπολεμικής ελληνικής κυβέρνησης υπηρέτησαν τους Γερμανούς σε διάφορες κυβερνητικές θέσεις. Αυτή η κυβέρνηση όμως, δεν είχε νομιμότητα και την υποστήριξη από το λαό και ήταν εξαρτημένη εντελώς από τις γερμανικές και ιταλικές αρχές κατοχής. Τόσο αυτή η κυβέρνηση όσο και οι δυνάμεις κατοχής έχασαν την αξιοπιστία τους ακόμα περισσότερο, εξ αιτίας της ανικανότητάς τους να εμποδίσουν το ξέσπασμα του Μεγάλου Λιμού, ο οποίος έβλαψε σοβαρά τον ελληνικό άμαχο πληθυσμό
Η πρώτη επιβεβαιωμένη πράξη αντίστασης στην Ελλάδα έγινε το βράδυ της 30ης Μαΐου 1941, μια ημέρα πριν από το τέλος της Μάχης της Κρήτης. Δύο νεαροί φοιτητές, ο Απόστολος Σάντας, φοιτητής της νομικής και ο Μανώλης Γλέζος, φοιτητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ανέβηκαν στην βορειοδυτική πλαγιά της Ακρόπολης και κατέβασαν τη γερμανκή σημαία που είχαν τοποθετήσεί εκεί οι αρχές κατοχής
Το πρώτο ευρύτερο κίνημα αντίστασης αναπτύχθηκε στη Βόρεια Ελλάδα, όπου οι Βούλγαροι προσαρτούσαν στη κατοχή τους ελληνικά εδάφη. Η πρώτη μαζική εξέγερση σημειώθηκε στη πόλη της Δράμας, στη βουλγαρική ζώνη κατοχής. Τη νύχτα της 28ης Σεπτεμβρίου 1941, ο λαός της Δράμας και τα προάστια ξεσηκώθηκαν. Άσχημα οργανωμένη, αυτή η εξέγερση κατεστάλη από το βουλγαρικό στρατό, ο οποίος ανταπέδωσε με την εκτέλεση πάνω από τριών χιλιάδων άνθρωπων στη Δράμα μόνο. Υπολογίζεται ότι δεκαπέντε χιλιάδες Έλληνες έχασαν τη ζωή τους συνολικά από το βουλγαρικό στρατό κατά τη διάρκεια της επιχείρησης καταστολής της εξέγερσης τις επόμενες εβδομάδες και στην ύπαιθρο ολόκληρα χωριά λεηλατήθηκαν. Η πόλη του Δοξάτου και το χωριό της Χωριστής θεωρούνται επισήμως μαρτυρικές πόλεις σήμερα

Ένοπλες ομάδες, αποτελούμενες από αντάρτες εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στα βουνά της Μακεδονίας τον Οκτώβριο του 1941 και η πρώτη ένοπλη σύγκρουση με τις δυνάμεις κατοχής είχε ως αποτέλεσμα τη δολοφονία 488 αμάχων ως αντίποινα από τους Γερμανούς καταφέροντας να περιορίσει την αντιστασιακή δράση για τους επόμενους μήνες. Ωστόσο, αυτές οι εγκληματικές ενέργειες, μαζί με τη λεηλασία των φυσικών πόρων της χώρας από τους κατακτητές, έστρεψε περισσότερους Έλληνες εναντίον τους

Η πρώτη μεγάλη αντιστασιακή ομάδα που ιδρύθηκε, ήταν το ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο), που ήταν αρχικά ένα πολιτικό κίνημα. Μέχρι το 1944, το ΕΑΜ έγινε το πιο ισχυρό αντιστασιακό κίνημα στην Ευρώπη, με περισσότερα από 1.800.000 μέλη. Το ΕΑΜ οργανώθηκε από το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (ΚΚΕ) και άλλα μικρότερα κόμματα, ενώ όλα τα μεγάλα πολιτικά κόμματα αρνήθηκαν να συμμετάσχουν είτε στο ΕΑΜ ή σε οποιοδήποτε άλλο κίνημα αντίστασης. Στις 16 Φεβρουαρίου 1942, το ΕΑΜ έδωσε άδεια σε έναν βετεράνο κομμουνιστή, που ονομαζόταν Θανάσης Κλάρας (αργότερα γνωστός ως Άρης Βελουχιώτης) να εξετάσει τις δυνατότητες για μια νικηφόρα ένοπλη αντίσταση. Τον Φεβρουάριο του 1942, το ΕΑΜ σχημάτησε ένα στρατιωτικό σώμα, που ονομάστηκε Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ), το οποίο πρώτα θα ενεργούσε στα βουνά της Κεντρικής Ελλάδας, με τον Άρη Βελουχιώτη ως επικεφαλή. Σύντομα οι πρώτοι αντάρτες εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ και πολλές μάχες δόθηκαν εναντίον των Ιταλών και των Ναζί

Το δεύτερο κίνημα αντίστασης, ήταν το φιλο-βενιζελικό Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ), με επικεφαλή έναν πρώην αξιωματικό του στρατού, τον συνταγματάρχη Ναπολέων Ζέρβα και πολιτικό αρχηγό τον εξόριστο δημοκρατικό στρατηγό Νικόλαο Πλαστήρα. Παρά το γεγονός ότι η ίδρυσή του είχε ανακοινωθεί στα τέλη του 1941, δεν υπήρχαν στρατιωτικές πράξεις του μέχρι το 1942, δηλαδή μέχρι την εμφάνιση του ΕΛΑΣ. Τον Ιούλιο του 1942, ο Ναπολέων Ζέρβας ανακοίνωσε την ίδρυση του ΕΔΕΣ και την δραστηριοποίησή του αρχικά στην περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας. Ένα τρίτο μικρότερο κίνημα δημιουργήθηκε, η ΕΚΚΑ, με επικεφαλή τον συνταγματάρχη Δημήτριο Ψαρρό, που δρούσε τοπικά στην περιοχή του όρους Γκιώνα στην Ήπειρο

Μέχρι το καλοκαίρι του 1942, οι δυνάμεις κατοχής είχαν ελάχιστα προβλήματα από την ένοπλη αντίσταση, που ήταν ακόμη στη γέννεσή της. Οι Ιταλοί ιδίως, που έλεγχαν το μεγαλύτερο μέρους της υπαίθρου, θεωρούσαν οτι η κατάσταση είχε σταθεροποιηθεί. Από το σημείο αυτό και μετά ωστόσο, η Αντίσταση κέρδιζε έδαφος, με το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ κυρίως σε πλήρη ανάπτυξη, με ένοπλες επιθέσεις, με αφοπλισμό τοπικών σταθμών χωροφυλακής και απομονωμένων ιταλικών φυλακίων και ομιλίες τους στα χωριά. Οι Ιταλοί αναγκάστηκαν να αξιολογήσουν ξανά τα δεδομένα και να λάβουν νέα μέτρα. Οι εξελίξεις αυτές προέκυψαν πιο δραματικές, καθώς η ελληνική Αντίσταση έκανε αισθητή την παρουσία της στον κόσμο, με μια από τις πιο θεαματικές πράξεις δολιοφθοράς του πολέμου, την ανατίναξη της σιδηροδρομικής γέφυρας του Γοργοποτάμου (Επιχείρηση Harling), που συνέδεε τη Βόρεια και Νότια Ελλάδα, στις 25 Νοεμβρίου 1942. Η επιχείρηση αυτή ήταν το αποτέλεσμα συνεργασίας βρετανών, ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ, που πραγματοποιήθηκε από 12 Βρετανούς σαμποτέρ και μια κοινή δύναμη ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ. Αυτή ήταν η πρώτη και τελευταία φορά που οι δύο μεγάλες αντιστασιακές ομάδες θα συνεργάζονταν, εξ αιτίας της γρήγορης ανάπτυξης αντιπαλότητας και της αντίθετης ιδεολογικής πολιτικής τους

Ακολούθησαν συνεχείς επιθέσεις και πράξεις δολιοφθοράς κατά των Ιταλών, όπως η Μάχη του Φαρδύκαμπου, με αποτέλεσμα τη σύλληψη αρκετών εκατοντάδων ιταλών στρατιωτών και σημαντικών ποσοτήτων εξοπλισμού. Μέχρι το τέλος της άνοιξης του 1943, οι Ιταλοί αναγκάστηκαν να αποσυρθούν από αρκετές περιοχές. Οι πόλεις της Καρδίτσας, Γρεβενών, Τρικάλων, Μετσόβου και άλλες απελευθερώθηκαν από τον Ιούλιο. Οι δυνάμεις του Άξονα και των συνεργατών τους εξακολουθούσαν να έχουν τον έλεγχο μόνο των μεγάλων πόλεων και των συνδετικών οδών, με όλο το εσωτερικό της χώρας γεμάτο με αντάρτες. Αυτό ήταν η "Ελεύθερη Ελλάδα", μια μεγάλη περιοχή της χώρας από το Ιόνιο στο Αιγαίο και από τα σύνορα της γερμανικής ζώνης στη Μακεδονία μέχρι τη Βοιωτία

Την ίδια στιγμή(Ιούλιος 1943), η συνολική δύναμη των ανταρτών ήταν περίπου 20-30.000 άνδρες, με τους περισσότερους να ανήκουν στην ΕΛΑΣ, πρόσφατα υπό τις διαταγές του στρατηγού Στέφανου Σαράφη. ΕΑΜ και ΕΛΑΣ ήταν μέχρι τότε οι μόνες πραγματικές ομάδες αντίστασης, καθώς ο ΕΔΕΣ ήταν περιορισμένος σε επιχειρήσεις στην Ήπειρο και η ΕΚΚΑ σε μια μικρή περιοχή στην Κεντρική Ελλάδα. Η ιταλική συνθηκολόγηση τον Σεπτέμβριο του 1943 παρείχε ένα αναπάντεχο κέρδος για την Αντίσταση, καθώς ο ιταλικός στρατός σε πολλές περιοχές είχε διασπαστεί. Τα περισσότερα ιταλικά στρατεύματα γρήγορα αφοπλίστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν από τους Γερμανούς, αλλά σε πολλά σημεία Ιταλοί στρατιώτες αλλά και σημαντικές ποσότητες όπλων και εξοπλισμού έπεσε στα χέρια της αντίστασης
Οι Γερμανοί είχαν αναλάβει πλέον και την ιταλική ζώνη και σύντομα αποδείχθηκε ότι ήταν ένας εντελώς διαφορετικός αντίπαλος από τους Ιταλούς. Ήδη από τις αρχές του καλοκαιριού του 1943, περισσότερα γερμανικά στρατεύματα είχαν μεταφερθεί στην Ελλάδα, φοβούμενοι μια εισβολή των Συμμάχων εκεί. Σύντομα, οι δύο πλευρές άρχισαν να μάχονται μεταξύ τους. Κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων αυτών, μαζικά αντίποινα πραγματοποιήθηκαν, με αποτέλσεσμα διάφορα εγκλήματα πολέμου, όπως στο Κομμένο, στα Καλάβρυτα και το Δίστομο. Την ίδια στιγμή, εκατοντάδες χωριά κάηκαν και σχεδόν ένα εκατομμύριο άνθρωποι έμειναν άστεγοι

Παρά την υπογραφή συμφωνίας τον Μάιο του 1943 μεταξύ των κύριων ομάδων Αντίστασης (ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ), η οποία προέβλεπε να συνεργαστούν μεταξύ τους αλλά και με τους Συμμάχους, στον πολιτικό τομέα η αμοιβαία δυσπιστία μεταξύ ΕΑΜ και των άλλων ομάδων κλιμακώθηκε. ΕΑΜ και ΕΛΑΣ ήταν μέχρι τώρα η κυρίαρχη πολιτική και στρατιωτική δύναμη στην Ελλάδα, και ο ΕΔΕΣ, η ΕΚΚΑ, μαζί με τη βρετανική και την ελληνική εξόριστη κυβέρνηση, φοβήθηκαν ότι μετά την αναπόφευκτη γερμανική αποχώρηση, οι δύο πρώτοι θα προσπαθήσουν να κυριαρχήσουν στη χώρα. Οι Βρετανοί εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην κυριαρχία αυτών μετά τον πόλεμο, λόγω της αντίθεσής τους στην κομμουνιστική επέκταση. Πίστευαν στη λογική των σφαιρών επιρροής, ότι δηλαδή μια τέτοια εξέλιξη κυριαρχίας ενός κομμουνιστικού κινήματος, θα οδηγούσε τη χώρα στην επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης. Ταυτόχρονα, το ΕΑΜ βρέθηκε υπό την επίθεση από τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους. Κυριαρχούμενη από την παλιά πολιτική τάξη, και αναζητώντας ήδη την επερχόμενη εποχή μετά την απελευθέρωση, η νέα κυβέρνηση του Ιωάννη Ράλλη είχε ιδρύσει τα περίφημο Τάγματα Ασφαλείας με την υποστήριξη των γερμανικών αρχών, με αποκλειστικό σκοπό την καταπολέμηση του ΕΛΑΣ

Ένας εμφύλιος πόλεμος υπήρχε πλέον στην Ελλάδα μεταξύ των κινημάτων αντίστασης. Για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 1943, ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε στον ΕΔΕΣ στην Ήπειρο, όπου ο δεύτερος ήταν η κυρίαρχη ομάδα αντίστασης στη περιοχή. Αυτή η διαμάχη συνεχίστηκε μέχρι τον Φεβρουάριο του 1944, όταν η βρετανική αποστολή στην Ελλάδα κατάφερε να διαπραγματευτεί την κατάπαυση του πυρός (Συμφωνία της Πλάκας), η οποία αποδείχθηκε ότι ήταν μόνο προσωρινή. Η επίθεση οδήγησε σε μια ανεπίσημη ανακωχή μεταξύ ΕΔΕΣ και γερμανικών δυνάμεων. Όμως, ο αγώνας συνεχίστηκε μεταξύ του ΕΛΑΣ και των άλλων μικρότερων ομάδων αντίστασης, καθώς και κατά των Ταγμάτων Ασφαλείας, ακόμη και στους δρόμους της Αθήνας, μέχρι την απόσυρση των γερμανικών δυνάμεων τον Οκτώβριο του 1944. Τον Μάρτιο, το ΕΑΜ δημιούργησε τη δική του αντίπαλη κυβέρνηση στην Ελεύθερη Ελλάδα, τη Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, σαφώς αποσκοπόντας στον κυρίαρχο ρόλο του στην μεταπολεμική Ελλάδα. Στις 17 Απριλίου 1944, οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν σε τάγμα της ΕΚΚΑ, με ακόλουθη σύλληψη και εκτέλεση πολλών από τους άνδρες της, συμπεριλαμβανομένου και του επικεφαλή της οργάνωσης, συνταγματάρχη Δημήτριου Ψαρρού. Το γεγονός προκάλεσε σοβαρό σοκ στην ελληνική πολιτική σκηνή, αφού ο Ψαρρός ήταν ένας γνωστός Δημοκρατικός, πατριώτης και αντιβασιλικός. Για ΕΑΜ και ΕΛΑΣ, αυτή η πράξη ήταν καταδικαστική, δεδομένου ότι ενίσχυσε την καχυποψία για τις προθέσεις τους για την περίοδο μετά την κατοχή και οδήγησε πολλούς φιλελεύθερους ιδίως στις πόλεις, εναντίον τους

Αρθρογραφία, Ελλάδα

Αξιολόγηση : 4.13/5
Αξιολογήστε αυτό το άρθρο
Το παραπάνω κείμενο είναι πρωτότυπο. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των συντακτών. Αν επιθυμείτε να το χρησιμοποιήσετε, παρακαλούμε ενημερώστε μας προηγουμένως
Θεωρείτε οτι το άρθρο αυτό είναι ελλειπές ή ανακριβές; Δημοσιεύσετε το δικό σας άρθρο ή συμπληρώστε το παραπάνω, πατώντας εδώ
Σχετικά άρθρα

ΕΛΑΣ, Οι Εβραίοι κατά την κατοχή στην Ελλάδα, Πόλεμος του '40 (περίληψη), Κατοχή της Ελλάδας